Basis risk trong phòng vệ giá hàng hóa là phần rủi ro còn lại sau khi bạn đã dùng hợp đồng tương lai để khóa giá. Lý do khá đơn giản. Giá hàng thật tại kho của bạn không bao giờ chạy y hệt giá niêm yết trên sàn quốc tế. Huu Thi Blog viết bài này để bạn nhìn thẳng vào khoảng lệch đó, thay vì tin rằng đã hedging là yên tâm.
Nhiều doanh nghiệp bán đủ số lô trên sàn nhưng vẫn hụt tiền ở cuối vụ. Thị trường không đi ngược dự đoán của họ. Họ chỉ bỏ sót một con số nằm ngoài sàn. Đọc hết bài, bạn sẽ biết con số đó là gì, vì sao nó xuất hiện và cách đo nó cho chính doanh nghiệp mình.
Bài viết này giúp bạn:
- Hiểu khái niệm này và phân biệt nó với rủi ro giá thị trường
- Nắm bốn nguyên nhân khiến giá kho lệch giá sàn
- Xem một ví dụ giả định có số liệu cụ thể
- Biết đường cong kỳ hạn tác động thế nào khi chuyển hợp đồng
- Tránh 3 sai lầm phổ biến và áp dụng 5 bước quản lý
Nội dung bài viết
- 01 Basis risk trong phòng vệ giá hàng hóa là gì?
- 02 Vì sao basis luôn tồn tại giữa giá kho và giá sàn?
- 03 Ví dụ giả định: khóa giá đủ tấn vẫn hụt tiền ra sao?
- 04 Đường cong kỳ hạn ảnh hưởng tới basis thế nào?
- 05 Đâu là 3 sai lầm khiến phòng vệ giá thất bại?
- 06 Quản lý rủi ro cơ sở bằng cách nào?
- 07 Câu hỏi thường gặp về basis risk
Basis risk trong phòng vệ giá hàng hóa là gì?
Điểm chính: Basis risk trong phòng vệ giá hàng hóa là rủi ro khi chênh lệch giữa giá hàng thật và giá hợp đồng tương lai thay đổi. Hợp đồng chỉ khóa giá trên sàn. Phần chênh lệch này vẫn biến động, nên khóa đủ khối lượng vẫn có thể hụt lợi nhuận.
Theo bảng thuật ngữ của CFTC, basis là chênh lệch giữa giá giao ngay và giá hợp đồng tương lai gần nhất của cùng hàng hóa. Công thức thường dùng là giá giao ngay trừ giá hợp đồng tương lai. Với cà phê Robusta, giá giao ngay ở đây là giá hàng tại kho Đắk Lắk của bạn.
Hợp đồng tương lai khóa được phần giá thế giới. Tuy nhiên, phần chênh lệch địa phương thì không. Nó dao động theo cung cầu, mùa vụ và chi phí vận chuyển trong nước. Do đó, một chương trình đủ khối lượng vẫn có thể mất phần lớn hiệu quả nếu basis đổi chiều khi bạn đang giữ vị thế.
Cụ thể, khái niệm này khác với rủi ro giá thị trường. Nếu bạn chưa quen hợp đồng kỳ hạn, hãy đọc trước bài thị trường phái sinh hàng hóa Việt Nam hiện nay. Ngoài ra, bảng thuật ngữ phái sinh tiếng Anh giúp bạn hiểu các từ như basis hay roll.
Vì sao basis luôn tồn tại giữa giá kho và giá sàn?
Điểm chính: Basis tồn tại vì hàng thật và hợp đồng tương lai khác nhau ở bốn điểm: nơi giao hàng, tiêu chuẩn chất lượng, thời điểm giao và cung cầu nội địa. Mỗi điểm có nhịp biến động riêng. Cộng dồn lại, chúng tạo ra phần chênh lệch mà giá sàn không phản ánh đầy đủ.
Nhiều người nghĩ basis chỉ là tiền vận chuyển. Thực tế có bốn lớp cộng dồn, và mỗi lớp có nhịp riêng.
Thứ nhất là địa điểm. Theo trang hợp đồng Robusta của ICE, hàng giao thật nằm ở kho do sàn chỉ định tại châu Âu hoặc Mỹ. Nhưng hàng của bạn lại nằm ở Tây Nguyên. Chi phí đưa hàng tới kho giao nhận đổi theo giá nhiên liệu và mùa cao điểm.
Thứ hai là chất lượng. Sàn quy định tiêu chuẩn riêng, còn hàng của bạn có thể lệch chuẩn theo từng vụ, từng lô. Thứ ba là thời điểm. Giá giao ngay khác giá các tháng xa, và độ lệch đó đổi theo kỳ vọng thị trường.
Thứ tư là cung cầu nội địa. Vụ thu hoạch lớn có thể kéo giá trong nước xuống, trong khi giá sàn gần như không đổi. Nói cách khác, giá tham chiếu được định ở xa, còn giá bạn nhận được định tại chỗ.
Ngoài ra, tháng giao hàng kéo hai giá về gần nhau. CFTC gọi hiện tượng này là convergence. Nó thường xảy ra trong tháng giao hàng. Vì thế basis hay thu hẹp khi hợp đồng sắp đáo hạn.
Ví dụ giả định: khóa giá đủ tấn vẫn hụt tiền ra sao?
Điểm chính: Trong ví dụ giả định dưới đây, giá sàn giảm 300 USD/tấn và vị thế bán trên sàn lãi đúng như tính. Nhưng phần chênh lệch xấu đi thêm 100 USD/tấn, nên doanh nghiệp vẫn hụt 10.000 USD cho 100 tấn so với mức giá đã tính khi khóa.
Đây là ví dụ giả định, chỉ để minh họa cơ chế, không phải dữ liệu thị trường. Một doanh nghiệp có 100 tấn Robusta ở Tây Nguyên. Họ bán 10 hợp đồng tương lai, mỗi hợp đồng 10 tấn, để khóa giá.
Ví dụ, giá sàn giảm 300 USD/tấn. Vị thế bán lãi 300 x 100 = 30.000 USD. Nhìn riêng tài khoản phái sinh, ai cũng thấy chương trình thành công.
Tuy nhiên, cùng lúc đó basis xấu đi thêm 100 USD/tấn vì nguồn cung trong nước dồi dào. Giá bán thật của doanh nghiệp vì thế giảm 400 USD/tấn, tức hàng thật mất 40.000 USD. Cộng với lãi 30.000 USD trên sàn, kết quả ròng là hụt 10.000 USD.
Do đó, khoản 10.000 USD này là basis risk trong phòng vệ giá hàng hóa, và nó không nằm trong báo cáo phái sinh nào. Nó nằm ở phần chênh lệch mà hợp đồng không khóa được. Cũng trong ví dụ giả định này, nếu basis cải thiện 100 USD/tấn, doanh nghiệp sẽ được lợi thêm tương ứng. Rủi ro cơ sở chạy hai chiều.
Đường cong kỳ hạn ảnh hưởng tới basis thế nào?
Điểm chính: Đường cong kỳ hạn cho biết giá hợp đồng các tháng xa cao hay thấp hơn tháng gần. Khi phải chuyển vị thế sang tháng sau, hình dạng đường cong quyết định bạn được lợi hay chịu thêm chi phí. Mỗi lần chuyển kỳ hạn lại làm phần chênh lệch dịch chuyển thêm một nấc.
Contango là khi giá các tháng xa cao hơn tháng gần. Theo CFTC, backwardation là tình huống ngược lại: giá hợp đồng giảm dần ở các tháng giao hàng xa. Nói cách khác, hình dạng đường cong cho biết thị trường đang định giá thời gian ra sao.
Điều này quan trọng khi bạn phải chuyển vị thế, hay roll, sang tháng sau vì hàng chưa sẵn sàng giao. Với người bán phòng vệ, contango thường có lợi vì bán tháng xa ở giá cao hơn. Backwardation thường gây tốn kém vì bạn bán tháng xa ở giá thấp hơn.
Đồng thời, mỗi lần roll làm phần chênh lệch dịch chuyển thêm một nấc. Qua nhiều lần, tổng dịch chuyển có thể lớn hơn cả biến động giá chính. Vì vậy bạn nên xem thêm bài về hàng hóa thay thế và giá phái sinh trước khi chọn kỳ hạn.
Đâu là 3 sai lầm khiến phòng vệ giá thất bại?
Điểm chính: Ba sai lầm thường gặp là không ghi chép chênh lệch của chính mình, chọn tháng hợp đồng lệch xa ngày giao hàng, và phòng vệ chéo bằng loại hàng không giống hàng thật. Cả ba đều làm rủi ro cơ sở tăng lên, dù khối lượng khóa giá nhìn bề ngoài rất đủ.
Nhiều doanh nghiệp chỉ nhìn giá sàn mỗi ngày. Họ chưa từng lập bảng theo dõi giá kho so với giá hợp đồng. Không sàn hay ngân hàng nào làm giúp việc này, vì dữ liệu gắn với vùng trồng và mạng lưới thu mua riêng của bạn.
Theo ICE, Robusta chỉ có các tháng giao hàng 1, 3, 5, 7, 9 và 11. Nếu hàng giao vào tháng 2 hoặc tháng 4, bạn buộc phải chọn tháng lệch. Tháng càng xa, bạn càng phải roll nhiều lần và chịu thêm biến động của đường cong.
Khi không có hợp đồng khớp, nhiều người dùng hàng hóa khác để thay thế. Hai loại hàng có thể không đi cùng nhịp giá. Vì thế rủi ro cơ sở tăng mạnh, vì phần lệch giờ gồm cả khác biệt giữa hai loại hàng.
Đang loay hoay chuẩn hóa quy trình quản trị rủi ro?
Nguyễn Hữu Thi giúp doanh nghiệp SME hệ thống hóa vận hành bằng AI, để chủ không phải tự theo dõi mọi con số bằng tay.
Quản lý rủi ro cơ sở bằng cách nào?
Điểm chính: Muốn quản lý rủi ro cơ sở, bạn cần năm việc: ghi chép chênh lệch hằng tuần, chọn tháng hợp đồng sát ngày giao, chọn hợp đồng khớp loại hàng, chấp nhận chỉ giảm được một phần, và đưa mức chênh lệch xấu nhất vào kế hoạch dòng tiền của doanh nghiệp.
Năm bước dưới đây đi theo thứ tự nên làm. Chúng giúp giảm phần chênh lệch, không xóa được nó.
Ghi chép chênh lệch hằng tuần
Lập bảng so giá giao ngay tại kho với giá hợp đồng tương ứng. Sau vài vụ, bạn thấy biên độ dao động thật của mình. Đây là dữ liệu riêng, không sách vở nào cung cấp được.
Chọn tháng hợp đồng sát ngày giao hàng
Hãy chọn tháng đáo hạn gần nhất sau ngày giao. Ít lần roll nghĩa là ít lần chịu tác động của đường cong kỳ hạn.
Chọn hợp đồng khớp loại hàng nhất
Ưu tiên đúng loại hàng và tiêu chuẩn gần với hàng thật. Chỉ dùng phòng vệ chéo khi không còn lựa chọn khác.
Chấp nhận chỉ giảm được một phần
Rủi ro cơ sở không biến mất hoàn toàn. Đặt kỳ vọng đúng giúp bạn bớt hoang mang khi tài khoản phái sinh và giá bán thật không khớp nhau.
Đưa mức chênh lệch xấu nhất vào kế hoạch
Lấy mức xấu nhất đã ghi ở bước 1 để lập kịch bản dòng tiền. Đồng thời dự phòng thanh khoản cho yêu cầu ký quỹ, theo bài cách giao dịch hàng hóa phái sinh từng bước.
Bên cạnh đó, cách đo hiệu quả cũng cần đổi. Hãy đo bằng độ ổn định biên lợi nhuận qua nhiều kỳ, không đo bằng lãi lỗ riêng của tài khoản phái sinh. Ngoài ra, hãy trao đổi trước với kế toán và kiểm toán, vì hạch toán phòng vệ khác hạch toán đầu cơ.
Nếu mới bắt đầu, bạn nên hiểu rõ hàng hóa hữu hình khác phái sinh ở điểm nào. Sau đó, hãy xem sàn giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam hoạt động ra sao để biết hợp đồng nào phù hợp.
| Yếu tố | Rủi ro giá thị trường | Rủi ro cơ sở |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Biến động giá trên sàn | Chênh lệch giá kho và giá sàn |
| Khóa bằng hợp đồng tương lai | Có thể khóa | Chỉ giảm bớt |
| Ai đo được | Sàn công bố công khai | Doanh nghiệp tự ghi chép |
Điểm rút ra về basis risk
- Basis là giá giao ngay trừ giá hợp đồng tương lai, và bạn phải tự đo nó
- Chênh lệch này đến từ địa điểm, chất lượng, thời điểm và cung cầu nội địa
- Khóa đủ khối lượng chưa phải là an toàn hoàn toàn
- Tháng hợp đồng sát ngày giao và hàng khớp giúp giảm rủi ro cơ sở
- Hãy đo hiệu quả bằng biên lợi nhuận ổn định, không bằng lãi lỗ phái sinh
Câu hỏi thường gặp về basis risk
Rủi ro cơ sở có thể loại bỏ hoàn toàn không?
Không. Đây là phần còn lại sau khi khóa giá thế giới. Bạn chỉ giảm được nó bằng cách chọn kỳ hạn và loại hàng sát nhất.
Doanh nghiệp nhỏ có cần quan tâm không?
Có. Dòng tiền mỏng khiến một khoản chênh lệch nhỏ cũng gây ảnh hưởng lớn hơn tính theo tỷ lệ.
Margin call có liên quan tới basis risk không?
Đây là hai rủi ro khác nhau. Margin call xảy ra khi giá đi ngược vị thế và bạn phải nộp thêm ký quỹ. Rủi ro cơ sở là chênh lệch giá kho và giá sàn. Bạn có thể gặp cả hai cùng lúc.
Nên bắt đầu quản lý từ đâu nếu chưa từng làm?
Hãy ghi chép chênh lệch mỗi tuần trong ít nhất một vụ mùa. Việc này nên làm trước khi mở vị thế phái sinh lớn.
Quyền chọn có giúp giảm basis risk không?
Quyền chọn giảm rủi ro giá bất lợi nhưng không xử lý trực tiếp phần chênh lệch địa phương, vì nó không nằm ở chiều biến động giá.
Muốn quản lý rủi ro giá bài bản hơn?
Nguyễn Hữu Thi đồng hành cùng chủ doanh nghiệp SME xây quy trình ra quyết định dựa trên dữ liệu, không dựa vào cảm giác.
Bài viết liên quan
- Hàng hoá phái sinh Việt Nam: thị trường đang ở đâu
- Cách giao dịch hàng hoá phái sinh từng bước cho người mới
- Hàng hóa thay thế là gì? 4 bước đọc giá phái sinh
- Sàn giao dịch hàng hoá phái sinh tại Việt Nam hoạt động ra sao
- Hàng hóa hữu hình là gì? 7 điểm khác biệt chuẩn
Lưu ý: Nội dung chỉ chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị đầu tư. Giao dịch phái sinh có rủi ro mất vốn. Ví dụ số trong bài là giả định. Hãy trao đổi với chuyên gia tài chính, kế toán và luật sư trước khi triển khai chương trình phòng vệ giá.