Contango và backwardation trong hàng hóa là hai hình dạng của đường cong giá kỳ hạn. Contango nghĩa là kỳ hạn xa đắt hơn kỳ hạn gần. Backwardation nghĩa là kỳ hạn gần đắt hơn kỳ hạn xa. Mình là Nguyễn Hữu Thi, và Huu Thi Blog viết bài này để bạn nhìn bảng giá kỳ hạn như người trong nghề.
Nhiều chủ doanh nghiệp xuất khẩu cà phê hay nông sản chốt giá sai thời điểm vì không đọc được hình dạng đường cong. Đọc hết bài, bạn sẽ hiểu vì sao đường cong đảo chiều, roll yield là gì, basis risk nằm ở đâu và ba sai lầm nào cần tránh.
Bài viết này giúp bạn:
- Phân biệt contango và backwardation chỉ bằng một lần nhìn bảng giá kỳ hạn
- Hiểu roll yield bào mòn kết quả giữ vị thế dài dù giá hàng hóa gần như đứng yên
- Nắm basis risk, rủi ro còn lại với doanh nghiệp có hàng thật
- Tránh 3 sai lầm phổ biến khi đọc đường cong và chọn tháng đáo hạn
- Biết nguồn dữ liệu nào cần theo dõi để kiểm chứng tín hiệu cung cầu
Nội dung bài viết
- 01 Contango và backwardation trong hàng hóa là gì?
- 02 Vì sao đường cong giá đảo chiều giữa hai trạng thái?
- 03 Roll yield ăn mòn lợi nhuận thế nào khi giữ vị thế dài?
- 04 Basis risk là gì và vì sao doanh nghiệp phòng vệ giá phải nhớ?
- 05 Contango và backwardation khác nhau ở đâu trên bảng so sánh?
- 06 Sai lầm thường gặp khi đọc đường cong kỳ hạn hàng hóa là gì?
Contango và backwardation trong hàng hóa là gì?
Điểm chính: Contango là trạng thái giá kỳ hạn gần thấp hơn kỳ hạn xa, thường gắn với nguồn cung dồi dào và chi phí lưu kho. Backwardation là chiều ngược lại, khi kỳ hạn gần đắt hơn kỳ hạn xa vì khan hàng tức thời. Mỗi mặt hàng có cả một đường cong giá.
Mỗi hàng hóa có nhiều mức giá, mỗi tháng đáo hạn một con số. Cụ thể, khi nối các con số đó lại, bạn có đường cong kỳ hạn. Hình dạng đường cong cho biết thị trường đang dư hàng hay thiếu hàng. Đó là lý do contango và backwardation trong hàng hóa được giới giao dịch theo dõi sát.
Trong contango, giá tương lai phải bù cost of carry, tức chi phí giữ hàng đến kỳ hạn gồm kho bãi, bảo hiểm và vốn đọng. Vì vậy, đây là trạng thái khá phổ biến với hàng lưu kho được.
Backwardation thì ngược lại. Theo bảng thuật ngữ của CFTC, đó là tình huống giá futures giảm dần ở các tháng giao hàng xa. Ai cần hàng ngay phải trả cao hơn người chịu chờ. Ví dụ, mất mùa, gián đoạn vận chuyển hoặc căng thẳng địa chính trị thường kéo thị trường về trạng thái này.
Mẹo từ Nguyễn Hữu Thi: Trước khi so sánh bất kỳ con số nào, bạn hãy hỏi “đây là giá của tháng đáo hạn nào”. Nếu cần nền tảng, bạn xem thêm thị trường hàng hóa phái sinh là gì.
Vì sao đường cong giá đảo chiều giữa hai trạng thái?
Điểm chính: Đường cong giá đảo giữa contango và backwardation chủ yếu do cung cầu vật chất thay đổi, không phải tâm lý đầu cơ đơn thuần. Khi khan hiếm xuất hiện, người mua trả thêm cho hàng giao ngay. Giá kỳ hạn gần vượt giá kỳ hạn xa và backwardation hình thành.
Với hàng lưu kho được như ngô, đậu tương hay dầu thô, giá kỳ hạn xa về lý thuyết bằng giá giao ngay cộng chi phí lưu giữ. Nếu không có gián đoạn, đường cong nghiêng dần lên, tức contango.
Tuy nhiên, khi nguồn cung bị siết, logic đó không còn đúng. Do đó, người cần hàng ngay chấp nhận trả cao hơn để khỏi chờ. Có ba nhóm lực hay gặp: mất mùa hoặc gián đoạn logistics, chính sách sản lượng của các nước sản xuất lớn, và thời tiết cực đoan.
Ngoài ra, đồng USD và rủi ro địa chính trị cũng tác động. Phần lớn hàng hóa định giá bằng USD, nên đồng bạc xanh mạnh lên thường tạo áp lực giảm giá chung.
Làm sao biết đường cong đảo vì lý do thật hay chỉ vì nhiễu ngắn hạn? Bạn hãy đối chiếu với dữ liệu cung cầu chính thức. Bảng dưới đây liệt kê ba nguồn thường dùng.
| Nguồn | Tần suất | Dùng để kiểm chứng |
|---|---|---|
| WASDE (USDA) | Hằng tháng | Cung cầu ngô, lúa mì, đậu tương, bông |
| Tồn kho dầu (EIA) | Hằng tuần | Cung cầu dầu thô và xăng dầu |
| Báo cáo COT của CFTC | Hằng tuần | Vị thế của các nhóm nhà đầu tư lớn |
Nếu bạn theo dõi nông sản, hãy ưu tiên WASDE. Nếu quan tâm năng lượng, tồn kho EIA đáng tin hơn cảm giác thị trường mỗi ngày. Để chọn nhóm hàng phù hợp, bạn có thể đọc thêm cách phân loại hàng hóa trước khi chọn hợp đồng. Về tác động của hàng hóa thay thế lên giá, bạn xem hàng hóa thay thế là gì.
Roll yield ăn mòn lợi nhuận thế nào khi giữ vị thế dài?
Điểm chính: Roll yield là phần lãi hoặc lỗ phát sinh khi chuyển vị thế từ hợp đồng sắp đáo hạn sang hợp đồng tháng xa hơn. Trong contango, roll yield thường âm. Trong backwardation, roll yield thường dương, ngay cả khi giá hàng hóa gốc chỉ đi ngang trong nhiều tháng.
Hợp đồng tương lai có ngày đáo hạn. Vì vậy, muốn giữ vị thế mua lâu hơn, bạn phải đóng hợp đồng cũ và mở hợp đồng tháng sau. Thao tác này gọi là rollover.
Ví dụ giả định: hợp đồng tháng gần có giá 100, hợp đồng tháng xa có giá 103 vì contango. Bạn bán 100 và mua lại 103. Như vậy, bạn mất 3 đơn vị cho mỗi lần chuyển, chưa tính biến động giá của hàng hóa.
Ngược lại, trong backwardation, hợp đồng tháng xa thường rẻ hơn tháng gần. Người giữ vị thế mua bán đắt và mua rẻ mỗi lần chuyển. Vì thế, nhiều quỹ ETF hàng hóa có thể lỗ dù giá dầu không giảm, khi họ phải chuyển kỳ hạn trong thị trường contango sâu.
Với bạn đang cân nhắc giao dịch trên sàn, câu hỏi thực tế là có nên giữ vị thế qua nhiều kỳ hạn liên tiếp hay không. Tuy nhiên, chi phí roll có thể lớn hơn biến động giá bạn kỳ vọng. Bên cạnh đó, bạn cũng cần hiểu ký quỹ hàng hóa phái sinh trước khi giữ vị thế lâu.
Basis risk là gì và vì sao doanh nghiệp phòng vệ giá phải nhớ?
Điểm chính: Basis là chênh lệch giữa giá giao ngay và giá hợp đồng tương lai gần nhất, thường tính bằng giá giao ngay trừ giá futures. Basis risk là rủi ro còn lại sau phòng vệ giá. Hợp đồng tương lai chỉ khóa giá thế giới, không khóa chênh lệch tại vùng nguyên liệu của bạn.
Hợp đồng tương lai được chuẩn hóa cho một kho chỉ định. Ví dụ, hợp đồng cà phê Robusta trên ICE có 10 tấn mỗi hợp đồng và giao hàng thật tại kho sàn chỉ định ở châu Âu hoặc Mỹ.
Phần chênh lệch giữa hai nơi đó chính là basis. Tuy nhiên, nó vẫn dao động sau khi bạn chốt giá kỳ hạn. Cụ thể, giá thế giới có thể tăng nhưng giá thu mua tại kho địa phương tăng chậm hơn vì vụ mùa bội thu. Khi đó vị thế phái sinh có lãi trên giấy, còn giá bán hàng thật không theo kịp.
Do đó, trước khi ký hợp đồng phòng vệ, bạn nên theo dõi basis lịch sử của đúng vùng mình mua bán. Basis khác nhau theo vùng, mùa vụ và thời điểm. Ngoài ra, doanh nghiệp mới bắt đầu nên hỏi bộ phận thu mua hoặc đơn vị tư vấn có kinh nghiệm trước khi đặt lệnh lớn. Bạn cũng có thể xem các yếu tố ảnh hưởng giá cả hàng hóa.
Contango và backwardation khác nhau ở đâu trên bảng so sánh?
Điểm chính: Contango và backwardation khác nhau ở bốn điểm: hướng giá kỳ hạn, tín hiệu cung cầu, tác động roll yield và bối cảnh xuất hiện. Contango phổ biến hơn với hàng lưu kho được. Backwardation thường hiếm hơn nhưng phản ánh tình trạng khan hàng thực sự ngoài thị trường.
Cụ thể, bảng dưới đây so sánh hai trạng thái theo bốn tiêu chí thực tế.
| Tiêu chí | Contango | Backwardation |
|---|---|---|
| Hướng giá kỳ hạn | Kỳ hạn xa đắt hơn kỳ hạn gần | Kỳ hạn gần đắt hơn kỳ hạn xa |
| Tín hiệu cung cầu | Nguồn cung hiện tại dồi dào | Khan hàng tức thời |
| Roll yield khi giữ vị thế mua | Thường âm, bào mòn kết quả | Thường dương, có lợi cho người giữ |
| Bối cảnh thường gặp | Thị trường ổn định, kho đủ hàng | Mất mùa, gián đoạn cung, địa chính trị |
Nếu định giữ vị thế dài ở một mã hàng hóa, bạn hãy xem bảng này trước. Contango sâu khiến chi phí roll đáng lo. Ngược lại, backwardation thuận lợi hơn cho chiến lược nắm giữ lâu, nhưng không phải là tín hiệu để mua ngay.
Để theo dõi các kỳ hạn thực tế, bạn có thể xem hướng dẫn về cách theo dõi giá hàng hóa phái sinh. Bên cạnh đó, nếu chưa rõ nền tảng, hãy đọc phái sinh hàng hóa là gì trước.
Muốn đọc số liệu nhưng vẫn kẹt vì việc vận hành?
Phân tích thị trường chỉ có giá trị khi bạn còn thời gian ra quyết định. Nguyễn Hữu Thi giúp chủ doanh nghiệp SME hệ thống hóa quy trình bằng dữ liệu và AI.
Sai lầm thường gặp khi đọc đường cong kỳ hạn hàng hóa là gì?
Điểm chính: Sai lầm phổ biến nhất khi đọc đường cong kỳ hạn là biến contango và backwardation thành tín hiệu mua bán tự động. Hai khái niệm này chỉ mô tả trạng thái cung cầu tại một thời điểm. Chúng không phải công thức giao dịch và không dự báo hướng giá.
Nhiều người mới thấy backwardation là vội mua, thấy contango là vội bán khống. Tuy nhiên, cách nghĩ này sai vì đường cong chỉ cho biết cung cầu hiện tại. Nó không cho bạn biết giá sẽ đi đâu.
Theo CFTC, First Notice Day là ngày đầu tiên có thể nhận thông báo ý định giao hàng thật. Với Robusta trên ICE, mốc này là ngày làm việc thứ 4 trước ngày làm việc đầu tiên của tháng giao hàng. Bạn cần đóng hoặc chuyển kỳ hạn trước mốc đó nếu không muốn rơi vào quy trình giao nhận.
Một cặp tháng có thể ở contango trong khi các tháng xa lại dốc xuống. Ngoài ra, sự hội tụ giá giữa hàng thật và futures thường diễn ra gần tháng giao hàng. Vì vậy, bạn cần nhìn cả đường cong, cả basis tại vùng của mình, rồi mới tính chi phí roll.
Điểm rút ra sau bài viết
- Contango phản ánh nguồn cung dồi dào, backwardation phản ánh khan hàng tức thời.
- Roll yield âm trong contango có thể bào mòn kết quả dù giá gốc không đổi.
- Basis risk là rủi ro còn lại sau phòng vệ, rất quan trọng với doanh nghiệp có hàng thật.
- Cần đối chiếu dữ liệu WASDE, EIA và COT trước khi kết luận về nguyên nhân đảo chiều.
- Đường cong giá mô tả trạng thái thị trường, không phải lệnh mua bán tự động.
Câu hỏi thường gặp về contango và backwardation
Contango và backwardation trong hàng hóa có dự báo được giá tương lai không?
Không. Hai trạng thái này mô tả cung cầu hiện tại, không phải công thức dự báo giá. Vì vậy, biến chúng thành tín hiệu mua bán tự động là lỗi phổ biến nhất của người mới.
Vì sao thị trường hàng hóa phái sinh Việt Nam thường ở trạng thái contango?
Chi phí lưu giữ khiến contango trở thành trạng thái tự nhiên với hàng lưu kho tốt như kim loại và một số nông sản. Trạng thái này đổi khi có gián đoạn cung cầu rõ rệt.
Hedging là gì trong giao dịch hàng hóa và có liên quan tới đường cong giá không?
Hedging là phòng vệ giá bằng vị thế phái sinh ngược chiều hàng thật. Hình dạng đường cong ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí chuyển kỳ hạn của hợp đồng phòng vệ.
Doanh nghiệp cà phê chốt giá trên sàn hàng hóa quốc tế cần lưu ý gì về đường cong giá?
Cần theo dõi cả hình dạng đường cong lẫn basis tại vùng nguyên liệu. Lý do là hợp đồng tương lai chỉ khóa phần giá thế giới, không khóa chênh lệch giá địa phương.
Rollover khác gì so với đóng vị thế thông thường?
Rollover là đóng hợp đồng sắp đáo hạn và mở hợp đồng tháng xa hơn để giữ vị thế. Đóng vị thế thông thường là tất toán hoàn toàn bằng lệnh ngược chiều, không mở lại.
Đọc đúng thị trường cần thêm một hệ thống vận hành vững
Khi quy trình rõ ràng, bạn sẽ ít phải quyết định vội. Xem cách Huu Thi Blog giúp SME tự vận hành.
Bài viết liên quan
- Thị trường hàng hoá phái sinh là gì: 3 nhóm chơi thật
- Ký quỹ hàng hóa phái sinh: 3 sai lầm và cách tính vốn
- Cách phân loại hàng hóa chuẩn qua 6 bước
- Giá hàng hóa phái sinh: 7 cách theo dõi chuẩn
- Hàng hóa thay thế là gì? 4 bước đọc giá phái sinh
Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư. Giao dịch hàng hóa phái sinh có rủi ro mất vốn do đòn bẩy và định giá lại theo thị trường hằng ngày. Hoàn cảnh mỗi doanh nghiệp khác nhau, nên bạn hãy hỏi chuyên gia tài chính hoặc bộ phận thu mua trước khi áp dụng bất kỳ chiến lược nào.