Cách tính lãi lỗ hàng hóa phái sinh dùng một công thức nền: số tick giá thay đổi nhân giá trị một tick nhân số lot đang mở. Nếu số dư ký quỹ rơi dưới ngưỡng duy trì, tài khoản vẫn có thể bị đóng cưỡng bức dù bạn nhận định đúng xu hướng.
Nguyễn Hữu Thi biên soạn bài này cùng Huu Thi Blog. Ngoài ra, mọi phép tính đều là ví dụ giả định để bạn tự bấm máy, không phải dự báo giá.
Bài viết này giúp bạn:
- Tự tính lãi lỗ một lệnh ngô CBOT bằng công thức nền
- Phân biệt 4 loại ký quỹ IM, MM, VM, SM
- Hiểu margin call 4 bước và vai trò trung tâm bù trừ
Nội dung bài viết
- 01 Cách tính lãi lỗ hàng hóa phái sinh theo công thức nào?
- 02 Ký quỹ hợp đồng hàng hóa phái sinh gồm những loại nào?
- 03 Vì sao mỗi sản phẩm hàng hóa có đơn vị yết giá khác nhau?
- 04 Margin call xảy ra khi nào và theo mấy bước?
- 05 Trung tâm thanh toán bù trừ CCP thay đổi gì trong dự thảo luật 2026?
- 06 So sánh chi phí và đặc tả 3 sản phẩm hàng hóa phổ biến ra sao?
- 07 Đâu là những sai lầm thường gặp khi tính lãi lỗ và ký quỹ?
Cách tính lãi lỗ hàng hóa phái sinh theo công thức nào?
Điểm chính: Mọi phép tính lãi lỗ dùng chung một công thức: số tick giá thay đổi nhân giá trị một tick nhân số lot đang mở. Giá trị một tick bằng bước giá nhân độ lớn hợp đồng. Vì vậy, bạn chỉ cần tra đúng đặc tả của từng sản phẩm là tự tính được kết quả.
Lấy ngô CBOT làm ví dụ giả định. Mỗi hợp đồng có 5.000 giạ, bước giá 0,25 cent mỗi giạ. Giá trị 1 tick bằng 5.000 nhân 0,0025 USD, tức 12,50 USD.
Giờ tới phần tính thực tế (ví dụ giả định). Bạn mở Long 1 lot ngô ở giá 470,00 cent và đóng ở 478,00 cent. Chênh lệch 8,00 cent tương đương 32 tick. Lấy 32 nhân 12,50 USD ra +400 USD, chưa trừ phí.
Đậu tương CBOT cũng có 5.000 giạ mỗi lot và bước giá 0,25 cent, nên 1 tick vẫn là 12,50 USD. Hợp đồng này có thể thanh toán bằng giao nhận vật chất, nên bạn cần biết về đáo hạn và chuyển kỳ hạn hợp đồng.
Mẹo nhỏ: Hãy lập sẵn một bảng ghi giá trị 1 tick của từng sản phẩm bạn giao dịch.
Ký quỹ hợp đồng hàng hóa phái sinh gồm những loại nào?
Điểm chính: Ký quỹ gồm 4 loại. Ký quỹ ban đầu IM để mở vị thế, ký quỹ duy trì MM là ngưỡng tối thiểu phải giữ, ký quỹ biến đổi VM là lãi lỗ chốt mỗi phiên, và ký quỹ song hành SM dành cho cặp vị thế đối ứng. Đây là tài sản thế chấp.
Khác margin cổ phiếu, ký quỹ hợp đồng tương lai không tính lãi qua đêm.
| Loại ký quỹ | Vai trò | Thời điểm phát sinh |
|---|---|---|
| Ký quỹ ban đầu (IM) | Điều kiện mở vị thế mới | Trước khi đặt lệnh |
| Ký quỹ duy trì (MM) | Ngưỡng tối thiểu phải giữ | Suốt thời gian giữ lệnh |
| Ký quỹ biến đổi (VM) | Lãi lỗ định giá lại theo thị trường | Cuối mỗi phiên giao dịch |
| Ký quỹ song hành (SM) | Ưu đãi cho vị thế spread tương quan | Khi mở cặp lệnh đối ứng |
VM hoạt động theo cơ chế mark-to-market, tức định giá lại vị thế theo giá thị trường ngay trong ngày.
Mức 17,5% và 21,875% mà nhiều bài trích dẫn là quy định cho hợp đồng tương lai chỉ số VN30 do VSD ban hành. Đó không phải mức ký quỹ hàng hóa. Mức ký quỹ hàng hóa do sàn gốc quy định riêng từng sản phẩm, và Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) công bố trong danh mục ký quỹ. Vì vậy hãy tra trang ký quỹ của MXV trước khi vào lệnh. Xem thêm bài ký quỹ hàng hóa phái sinh cần bao nhiêu vốn.
Vì sao mỗi sản phẩm hàng hóa có đơn vị yết giá khác nhau?
Điểm chính: Mỗi sản phẩm yết giá theo đơn vị riêng vì lịch sử hình thành từng sàn. Ngô và đậu tương tính cent/giạ, dầu thô USD/thùng, cà phê Robusta USD/tấn, khí tự nhiên theo MMBtu. Vì vậy bạn phải tra đặc tả riêng trước khi áp công thức lãi lỗ.
Nếu áp y hệt ví dụ ngô sang sản phẩm khác, bạn sẽ sai ngay bước đầu. Cụ thể, dầu đậu tương yết cent trên pound, không phải cent trên giạ. Dầu thô yết USD trên thùng. Khí tự nhiên yết theo MMBtu, một đơn vị nhiệt lượng.
Cà phê Robusta tại ICE tính theo USD trên tấn, hợp đồng 10 tấn (xem trang Robusta của ICE).
Cái bẫy phổ biến nhất nằm ở đơn vị giạ. Một số bài ghi “1 giạ bằng 25,4 kg” như hằng số chung cho mọi loại hạt. Điều này sai. Giạ là đơn vị đo thể tích, nên khối lượng một giạ ngô, đậu tương và lúa mì khác nhau theo tỷ trọng hạt. Muốn đổi sang kg, hãy tra hệ số riêng cho đúng loại hạt.
Với nhóm năng lượng, hãy xem thêm tổng quan hàng hóa năng lượng.
Margin call xảy ra khi nào và theo mấy bước?
Điểm chính: Margin call diễn ra theo 4 bước. Thị trường đi ngược vị thế, số dư ký quỹ rơi dưới mức duy trì, thành viên kinh doanh phát lệnh gọi ký quỹ, và nếu không nộp kịp thì vị thế bị đóng cưỡng bức tại giá thị trường hiện hành.
Hãy xem ví dụ giả định. Bạn mở Long 2 lot ngô, 1 tick trị giá 12,50 USD. Giả sử ký quỹ ban đầu 1.650 USD mỗi lot, duy trì 1.500 USD mỗi lot. Tổng ban đầu là 3.300 USD, ngưỡng duy trì là 3.000 USD.
Giá giảm 6,00 cent, tương đương 24 tick. Mỗi lot lỗ 24 nhân 12,50 bằng 300 USD, hai lot lỗ 600 USD. Số dư còn 3.300 trừ 600 bằng 2.700 USD, thấp hơn ngưỡng 3.000 USD.
Bốn bước diễn ra rất nhanh. Khoản lỗ bị trừ khỏi tài khoản mỗi cuối phiên, nên đây là tiền thật chứ không chỉ lỗ trên giấy. Nếu bạn không nộp bổ sung kịp hạn, vị thế bị đóng cưỡng bức mà không cần bạn đồng ý.
Đòn bẩy làm rủi ro này lớn hơn. Nếu ký quỹ ban đầu bằng 10% giá trị hợp đồng (ví dụ giả định), giá biến động 1% sẽ làm tài khoản biến động khoảng 10%.
Để giảm rủi ro, hãy giữ tỷ lệ sử dụng ký quỹ thấp so với vốn và đặt điểm cắt lỗ trước khi vào lệnh. Giá mở cửa hôm sau có thể nhảy qua điểm cắt lỗ. Bạn có thể tìm hiểu hedging là gì trong giao dịch hàng hóa để biết cách phòng vệ vị thế.
Trung tâm thanh toán bù trừ CCP thay đổi gì trong dự thảo luật 2026?
Điểm chính: Trung tâm thanh toán bù trừ CCP (đối tác trung tâm) đứng giữa mọi giao dịch, thành bên bán với người mua và bên mua với người bán. Nhờ đó rủi ro đối tác vỡ nợ giảm đi. Dự thảo luật 2026 đề xuất tách bù trừ khỏi khâu giao dịch.
Sau khi lệnh khớp, CCP thay thế đối tác của bạn. Bạn không còn lo bên kia có trả được nợ hay không, vì rủi ro này chuyển sang CCP, vốn được bảo vệ bằng ký quỹ và quỹ dự phòng. Theo CFTC về tổ chức bù trừ, các tổ chức này còn gắn với quy trình giao hàng thật và việc tài trợ đầy đủ cho giao dịch. Xem thêm trung tâm thanh toán bù trừ hàng hóa phái sinh.
Hiện MXV vận hành cả chuỗi giao dịch, thanh toán bù trừ và giao nhận. Dự thảo đề xuất mô hình ba trụ gồm Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ và Kho giao nhận.
Cần nói rõ đây là dự thảo, chưa được thông qua. Theo Nghị quyết 220/NQ-CP ngày 7/8/2026, dự thảo có 8 chương, 55 điều. Dự kiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 9/2026, hiệu lực dự kiến từ 1/7/2027, kèm 24 tháng chuyển tiếp. Xem thêm bài luật giao dịch hàng hóa phái sinh.
Bù trừ độc lập giúp tách bạch tài sản ký quỹ khỏi tài sản công ty môi giới. Tuy nhiên, thành viên thị trường có thể gặp thêm chi phí.
So sánh chi phí và đặc tả 3 sản phẩm hàng hóa phổ biến ra sao?
Điểm chính: Ngô và đậu tương CBOT khác dầu thô WTI ở 3 điểm: đơn vị yết giá, độ lớn hợp đồng và hình thức thanh toán khi đáo hạn. Ba điểm này quyết định giá trị tick. Ngoài ra, phí giao dịch trừ thẳng vào lãi ròng nên phải đưa vào kế hoạch từ đầu.
| Sản phẩm | Độ lớn hợp đồng | Đơn vị yết giá | Giá trị 1 tick |
|---|---|---|---|
| Ngô CBOT | 5.000 giạ | Cent/giạ, bước 0,25 cent | 12,50 USD |
| Đậu tương CBOT (ZSE) | 5.000 giạ | Cent/giạ, bước 0,25 cent | 12,50 USD |
| Dầu thô WTI | 1.000 thùng | USD/thùng | Tùy bước giá sàn công bố |
Ngô và đậu tương dùng chung một khuôn tính. Với dầu thô, bạn phải tra lại đặc tả riêng trước khi đặt lệnh.
Chi phí giao dịch cũng ăn vào lãi ròng. Mức phí tham khảo là 150.000 đến 350.000 đồng mỗi lot, tùy sản phẩm và chính sách từng thành viên kinh doanh. Lệnh spread tính phí cả hai chân. Ví dụ giả định phí 150.000 đồng mỗi lot, một lệnh spread mất 2 nhân 150.000, tức 300.000 đồng.
Vì vậy, lệnh lãi 400 USD ở ví dụ trên sẽ thấp hơn sau khi trừ phí. Bạn có thể so sánh thêm ở bài phí giao dịch hàng hóa phái sinh.
Muốn có người rà lại cách tính của bạn?
Nguyễn Hữu Thi và Huu Thi Blog có thể cùng bạn rà công thức, ký quỹ và kế hoạch quản trị rủi ro. Bạn nên làm bước này trước khi vào lệnh thật.
Đâu là những sai lầm thường gặp khi tính lãi lỗ và ký quỹ?
Điểm chính: Ba sai lầm hay gặp nhất là dùng sai hằng số quy đổi giạ, nhầm mức ký quỹ chứng khoán phái sinh với ký quỹ hàng hóa, và quên trừ phí giao dịch khỏi lãi ròng. Cả ba đều nằm ở khâu tính toán trước khi vào lệnh.
Giạ là đơn vị thể tích, hãy tra hệ số riêng từng loại hạt.
Đây là số của chứng khoán phái sinh do VSD quy định.
Phí cộng dồn nhanh, nhất là lệnh spread.
Khi áp dụng cách tính lãi lỗ hàng hóa phái sinh, sai sót thường nằm ở khâu tính toán chứ không phải đoán hướng giá. Vì vậy, hãy kiểm tra từng con số trước khi vào lệnh.
Điểm rút ra
- Lãi lỗ bằng số tick nhân giá trị tick nhân số lot
- Ký quỹ là tài sản thế chấp, không tính lãi qua đêm
- Mức ký quỹ hàng hóa phải tra trên danh mục MXV
- Margin call có 4 bước, cuối cùng có thể là đóng cưỡng bức
- Dự thảo luật 2026 vẫn chưa được thông qua
Giạ là gì và vì sao không thể quy đổi chung một hằng số?
Giạ (bushel) là đơn vị đo thể tích dùng cho ngũ cốc, không phải khối lượng. Vì vậy khối lượng một giạ ngô, đậu tương hay lúa mì khác nhau tùy tỷ trọng hạt, và không dùng chung “1 giạ = 25,4kg”.
Ký quỹ hàng hóa phái sinh có bị tính lãi như vay ngân hàng không?
Không. Đây là tài sản thế chấp thanh toán, không phải khoản vay, nên không phát sinh lãi qua đêm như margin cổ phiếu.
Mức ký quỹ 17,5% và 21,875% có áp dụng cho hàng hóa phái sinh không?
Không. Đó là mức cho chứng khoán phái sinh chỉ số VN30 do VSD ban hành. Mức ký quỹ hàng hóa khác hoàn toàn và phải tra theo danh mục MXV.
Margin call có nghĩa là mất hết vốn không?
Không nhất thiết. Đây là lệnh gọi bổ sung ký quỹ. Nếu bạn nộp kịp trong hạn quy định, vị thế vẫn được giữ nguyên.
Dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh 2026 đã có hiệu lực chưa?
Chưa. Đây là dự thảo, chưa được thông qua. Dự kiến trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 9/2026 và hiệu lực từ 1/7/2027 nếu được thông qua, kèm 24 tháng chuyển tiếp.
Do đó, hãy tự luyện cách tính lãi lỗ hàng hóa phái sinh bằng tay trước khi giao dịch vốn lớn. Nếu cần nền tảng, hãy đọc hướng dẫn giao dịch hàng hóa phái sinh cho người chưa có kinh nghiệm.
Cần một lộ trình quản trị rủi ro rõ ràng?
Huu Thi Blog tổng hợp lộ trình học và kiểm soát rủi ro cho người mới. Bạn có thể xem trước khi xuống tiền thật.
Lưu ý: Nội dung mang tính thông tin, chứa rủi ro và không phải khuyến nghị đầu tư. Mọi số liệu tính toán là ví dụ giả định. Mức ký quỹ và chi phí thay đổi theo thời gian, vì vậy bạn nên hỏi chuyên gia hoặc thành viên kinh doanh trước khi giao dịch thật.